Izjava da “Zapad sve više postaje svjestan da BiH može opstati jedino kroz tri entiteta”, kakvu ponavlja Željana Zovko, uklapa se u dugotrajan politički narativ dijela hrvatskih političkih predstavnika iz BiH i Hrvatske. Suština tog stava jeste tvrdnja da postojeći ustavni i institucionalni okvir Bosne i Hercegovine ne osigurava punu ravnopravnost sva tri konstitutivna naroda, posebno Hrvata, te da bi teritorijalna reorganizacija bila način da se ta ravnopravnost institucionalno zaštiti.
Zovko i politički krugovi koji dijele njen pogled polaze od toga da je Dejtonski mirovni sporazum priznao tri konstitutivna naroda, ali je kroz dva entiteta i složen izborni sistem, prema njihovom tumačenju, došlo do političke dominacije brojnijeg naroda u Federaciji BiH. U tom kontekstu, ideja trećeg entiteta se predstavlja kao mehanizam koji bi Hrvatima omogućio da sami biraju svoje političke predstavnike i da imaju jasnije definisanu političko-teritorijalnu autonomiju.
Međutim, važno je naglasiti da ovakav stav nije dominantan niti jedinstveno prihvaćen na Zapadu. Zvanične politike Evropske unije, Sjedinjenih Američkih Država i većine međunarodnih aktera i dalje formalno podržavaju teritorijalni integritet Bosne i Hercegovine, njenu suverenost i reforme unutar postojećeg ustavnog okvira, a ne kroz stvaranje novih entiteta. Ideja trećeg entiteta se u tim krugovima često doživljava kao potencijalno destabilizirajuća, jer bi mogla otvoriti nova teritorijalna pitanja i produbiti etničke podjele.
Ipak, tačno je da se u evropskim institucijama sve češće govori o problemima funkcionalnosti BiH, o nezadovoljstvu konstitutivnih naroda i o potrebi dubokih ustavnih i izbornih reformi. U tom prostoru Zovko i slični političari nastoje nametnuti narativ da je treći entitet jedno od mogućih rješenja, predstavljajući ga kao realističan odgovor na dugogodišnju političku blokadu i nepovjerenje među narodima.
U praksi, ova tema ostaje visoko kontroverzna. Za bošnjačke političke aktere ona je uglavnom neprihvatljiva jer se doživljava kao dalja etnička podjela države i slabljenje centralnih institucija. Za dio srpskih političkih predstavnika ona je sekundarna u odnosu na očuvanje postojećih nadležnosti Republike Srpske. Zbog toga se može reći da se rasprava o trećem entitetu više koristi kao politički pritisak i pregovarački alat nego kao prijedlog koji ima realan i širok međunarodni konsenzus.
U konačnici, Zovkine poruke prvenstveno imaju za cilj da internacionalizuju pitanje položaja Hrvata u BiH i da zadrže ovu temu u fokusu evropskih institucija, ali tvrdnja da je Zapad u cjelini “sve svjesniji” da je treći entitet jedino rješenje ostaje politička interpretacija, a ne opšteprihvaćena činjenica.
Znate nešto više o temi ili želite prijaviti grešku u tekstu?
