Verodostojan izvor koji pokazuje da su Republika Srpska (RS) u okviru Bosna i Hercegovina i međunarodne sile — poput Sjedinjene Američke Države (SAD) ili Ujedinjeno Kraljevstvo (UK) — pripremile plan za „ukidanje“ RS-a. U nastavku ću razložiti šta je poznato, koje tvrdnje postoje i koliko su verodostojne.
Šta se zaista zna
- RS entitet ima sve svoje institucije u okviru BiH, uspostavljene posle Daytonski sporazum (1995).
- SAD i UK jasno podržavaju teritorijalni integritet BiH i organizaciju koja je utvrđena Daytonskim sporazumom. Na primer: UK je 6. marta 2025. izjavio da ta država „ostaje u potpunoj posvećenosti teritorijalnom integritetu BiH i podršci jedinstvenoj, suverenoj državi koja se sastoji od dva entiteta…“.
- RS vlasti, predvođene Milorad Dodik, često iznose retoriku o mogućoj secesiji RS-a ili „mirnom razdruženju“ BiH, i usvajaju zakone koji međunarodna zajednica vidi kao pokušaj podrivanja državnih institucija.
- Mediji i fact-checking portali navode da tvrdnje o „britansko-američkom planu za ukidanje RS“ potiču iz neproverenih izvora, anonimnih tvrdnji i ne pružaju dokaz za operativni plan. Na primer, portal Meta.mk je objavio da je članak sa tvrdnjom o takvom planu „zasnovan na ništa“.
Šta je tvrdnja i koliko je verovatna
- Postoji tvrdnja da su SAD i UK pripremile „operativni plan“ kojim bi se RS „uklonila“, izvršila promena vlasti u RS-u, rasporedile međunarodne snage (npr. NATO/EUFOR) u Brčko distriktu i razdvojile RS-u na dva dela.
- Međutim, nema javno dostupnih dokumenata, međunarodnih izjava ili međunarodno verifikovanih operativnih planova koji potvrđuju ove navode.
- Takođe, međunarodni predstavnici (SAD, UK) izričito kažu da ne postoji takav plan za „ukidanje“ RS-a — naprotiv, oni tvrde da RS ne može biti nezavisna izvan BiH-a. Na primer, američka ambasada je u maju 2024. izjavila da „ne postoji međunarodna zavera za ukidanje RS-a“.
- Analitičari procenjuju da je plan za „mirnu razgradnju BiH“ koji je izneo Dodik zapravo više politički manevar nego stvaran strateški dokument.
Ukratko: Ne, nije potvrđeno da SAD i UK aktivno pripremaju plan za ukidanje RS-a. Postoji mnoštvo spekulacija, teorija zavere i političke retorike koja takve tvrdnje plasira, ali nema dovoljno dokaza da se tvrdi da je takav plan stvaran i operativan.
